Những điều cần biết về mũi

Trong phạm vi bài viết này chúng ta sẽ tìm hiểu vì sao mà mỗi người cần có những sự hiểu biết bình thường về mũi khi mũi của họ ở trong tình trạng bị dị ứng hoặc “ dễ bị kích ứng”.

Đó là các vấn đề sau:

  • Cấu trúc cơ bản của mũi và tên gọi những thành phần giải phẫu của mũi.  
  • Mũi đã chuẩn bị như thế nào để bảo đảm được tính chất an toàn của không khí khi được hô hấp vào phổi.
  • Mũi đã tự làm sạch và tự bảo vệ mình như thế nào.
  • Tại sao khi mũi bị sưng lại ảnh hưởng đến cảm giác ngửi của bạn.

Khi đọc mục này nên dùng gương để giúp bạn có thể tự quan sát được mũi của mình, và có thể hiểu rõ hơn về cấu trúc giải phẫu của mũi.

 

Những điều bạn cần biết về mũi

1/ Cấu trúc cơ bản của mũi

♦ Mô tả mũi ngoài 

Mũi ngoài, phần có thể tự quan sát được khi nhìn qua gương, bao gồm một phần nhỏ của toàn bộ mũi. Phần lớn mũi là ở trong sọ, giữa hai mắt, dưới ổ não và ở trên khoang miệng. Phần lơn hơn này tức là phần trong của mũi, được gọi theo một cách đúng hơn nghĩa của mũi là mũi trong chiếm ở trong sọ gọi là hốc( khoang) mĩ ( các nhà giải phẫu thường gọi các khoảng không như là các khoang, hốc và ổ)

♦ Những điểm mốc ngoài

Mũi ngoài nằm chính giữu mặt, gồm một khung được tạo nên bởi xương và sụn, được phủ ở bên ngoài bởi cơ và da, và lót ở bên trong bởi niêm mạc. Ở trên, mũi ngoài được gắn vào phần dưới trán bởi gốc mũi, tiếp theo đó là sống mũi rồi đến đỉnh mũi, sau đó uốn cong xuống dưới và hinh như tận cùng ở ngay sát phía trên của môi với lỗ mũi mở ra cho không khí vào ở hai bên. Vùng giữa đỉnh và chỗ mũi tiếp cận với da của môi trên gọi là đáy hoặc nền của mũi. Ở nền(đáy) của mũi là hai lỗ mũi trước. Thành ngoài của hai lỗ mũi là hai cánh mũi, trông giống như cái tường bao quanh hai lỗ mũi, ở giữa có một tổ chức giống như cái cột ngăn cách hai lỗ mũi gọi là cột giữa. Phía trong lỗ mũi là niêm mạc mĩ màu hồng, ở trên mặt niêm mạc có những lông mũi, lông mũi có tác dụng ngăn cản các hạt bụi, những tiểu thẻ có hại qua mũi vào phổi.

Dưới một lông mũi là các nang lông nhỏ, nếu các nang lông này bị viêm nhiễm thì niêm mạc mũi cũng bị ảnh hưởng. Cánh mũi giới hạn với má bởi một rãnh gọi là rãnh mũi má. Từ đầu rãnh chạy xuống góc của miệng, ở mỗi bên có một nếp gấp ở trên da gọi là rãnh mũi môi, rãnh này càng thầy rõ khi tuổi càng cao.

♦ Phần xương và sụn của mũi ngoài 

Ấn vào gần gốc mũi ở 1/3 trên của sống mũi thấy cảm giác chắc và cứng và phần đó gọi là cầu xương của mũi. Nếu ấn vào bất cứ vùng nào ở ngay phía trên của phần giữa sống mũi tới đỉnh mũi thì thấy mềm hơn, vì cấu tạo của nó là sụn chứ không phải là xương, đó là 2/3 dưới của mũi. Sụn là phần của cái khung mà trên đó và quanh nó là các tổ chức sụn thưa, và mềm hơn xương. Phần sụn ở phía trên và phần sụn bên ở phía dưới tạo nên phần chính của mũi có sự hỗ trợ thêm của những sụn nhỏ ít chất sụn hơn, gọi là các sụn mũi phụ.

Tất cả các tổ chức sụn đó tạo nên cầu sụn của mũi. Vì tổ chức sụn ở 2/3 dưới của mũi mềm dẻo, linh hoạt hơn là xương nên có tác dụng tự bảo vệ mũi không dễ bị vỡ khi bị va chạm. Phần sụn bên ở phía dưới kết hợp với các mô mỡ, các tổ chức liên kết và uốn khom lại để tạo nên cánh mũi, và do kết cấu như vậy nên đã có tác dụng nâng hỗ trợ cho thành ngoài của lỗ mũi, và giữ cho lỗ mũi luôn mở rộng để cho sự hô hấp được dễ dàng.

♦ Mô tả cấu trúc trong mũi 

Hai phần ba của mũi mà bạn không thể thấy khi nhìn qua gương là một cái hốc cấu trúc rất tinh vi nằm rong sọ, giữa ổ não ở phía trên và khoang miệng ở phía dưới, cái hốc đó có kích thước lớn hơn và bạn có thể tưởng tượng, đường biên phía trên của nó bắt đầu từ gốc mũi đi sâu thẳng vào phía sau từ 10 đến 12 cm hoặc từ 4 đến 5 inch

♦ Vách mũi 

 

Vách mũi như cái tường ngăn phân chia hốc mũi từ trên xuống dưới, ở vào khoảng giữa xuyên suốt chiều sâu của hốc mũi. Vách mũi gồm có xương và sụn, ở trên thực tế thì vách mũi là sự kết nối của 9 cái xương riêng biệt Không có vách mũi của người nào lại thẳng như một bức tường ngăn từ trên xuống dưới. Vách mũi thường đi hơi vẹo lệch xuống dưới về bên phải hoặc trái. Thường sự đi lệch đó không gây ra hậu quả gì. Nhưng nếu vách mũi đi uốn cong quá nhiều là vách mũi bị lệch và có thể gây hậu quả làm tắc nghẽn một phần hoặc toàn bộ một bên mũi. Hầu như ai cũng hơi bị lệch vách mũi, nhưng chỉ có khoảng từ 15% đến 20% số người ở Hoa Kỳ có vách mũi bị lệch đến mức gây ra những triệu chứng như một bên mũi bị ngạt, bị tắc nghẽn hoặc gây ra sự tăng dẫn lưu ở phía sau mũi.

2/ Thành phần của hốc mũi 

Bạn không thể nhìn thấy thành ngoài bên phải hoặc bên trái của mũi khi nhìn qua lỗ mũi của bạn. Khi khám mũi các bác sĩ phải sử dụng dụng cụ khám đặc biệt mới nhìn thấy phần đó của mũi.

  • Thành ngoài của mũi do các xương má tạo thành.

Ba chỗ kéo dài hình chữ nhật nổi lên từ thành ngoài và tạo nên những điểm mốc nổi len rõ nhất của nó gọi là các xoăn của mũi. Xoăn mũi nhỏ nhất và ở trên cao nhất là xoăn trên, tiếp theo về kích thước và vị trí khi trú là xoăn giữa, xoăn lớn nhất và ở gần sàn của mũi nhất là xoăn dưới. Các xoăn uốn cong xuống dưới và tách ra khỏi thành ngoài để tạo ra được một khoảng trống giữa nó và thành ngoài. Những khoảng trống đó rất quan trọng, vì chúng kiểm tra luồng không khí vào và qua mũi, và bảo đảm cho sự tiếp xúc chặt chẽ của không khí với màng niêm mạc mũi.Mỗi khoảng trống hoặc ngách mũi( đường khe thông khí) được đặt tên theo xoăn đã tạo nên nó. Như vậy, ngách mũi trên nằm dưới xoăn trên, ngách mũi giữa ở dưới xoăn giữa, ngách mũi dưới ở dưới xoăn dưới.

  • Ngách mũi lớn nhất và quan trọng nhất của các ngách mũi là ngách mũi giữa

Nó quan trọng nhất vì kích cỡ lớn nhất và nó đảm đương nhiều công việc của mũi, và vì nó là đương khe ( thông khí) mà sự dẫn lưu của ba xoang quan trọng nhất đổ vào(trán) thì dẫn lưu vào các khoảng không (đường khe) khác.

  • Ống mũi lệ là cái ống để dẫn lưu nước mắt sản xuất thừa ra khỏi mắt

Nước mắt thường xuyên được các tuyến lệ tạo ra và số lượng nước mắt không cần thiết cho sự làm trơn ướt mắt thì phải được dẫn lưu đi, nếu không thì mắt của bạn lúc nào cũng như đang khóc vậy.

  • Ống mũi lệ hoạt động như sau

Nước mắt thừa đổ vào một cấu trúc như một cái túi nằm giữa góc mắt và gốc mũi. Khi bạn chớp mắt cái túi đó bị ép và nước mắt dược chảy vào ống mũi lệ, và nó được dẫn lưu xuống mũi ở phần trước của ngách.

  • Hốc  xoang

Xoang hàm ( xoang là một cách đặt tên khác về giải phẫu cho một khoảng trống hoặc một khoang), những xoang trán và một phần của những xoang sàng thì dẫn lưu vào mũi qua một đường giống như một khe hở mở về phía trước của ngách mũi giữa. Những xoang sàng còn lại dẫn vào ngách mũi trên. Những xoang bướm mở vào mũi đi qua một đường khe ở ngay trên ngách mũi trên. Mối quan hệ chặt chẽ giữa mũi vào các xoang là điều dễ hiểu để cắt nghĩa tại sao khi mũi bị nhiễm trùng thì các xoang có thể bị nhiễm trùng, hoặc mũi có thể bị nhiễm trung khi các xoang bị nhiễm trùng. Viêm xoang, hoặc xoang bị nhiễm trùng sẽ được bàn đến ở chương 19. Mỗi lỗ thông khác nằm ở thành ngoài của mũi mà bạn nên biết là ống thính giác, còn có tên gọi là vòi Eustache, mà qua đó tai giữa được thông với mũi. Vòi Eustache mở vào chỗ ngay sau xoăn dưới ở chỗ mà mũi thở vào hầu. Mối liên quan về vị trí này rất dễ thấy là tại sao khi mũi bị nhiễm trùng thì tai giữa có thể bị nhiễm trùng. Những vấn đề về tại bị nhiễm trùng và chứng chảy nước tai sẽ được nói ở chương 20.

-> Bấm để tìm hiểu thêm về: Cấu tạo và chức năng của xoang mũi

  • Màng niêm mạc mũi

Những tế bào thấy nổi rõ lên trên niêm mạc mũi gọi là những tế bào thượng bì hình cột, có lông chuyển xếp giả tầng. Đó là những tế bào lớn, trông giống như những cái cột trên đầu có chỗ nhô ra giống như một sợi lông, gọi là lông chuyển. Những tế bào có lông chuyển đó ở bên trên được một màng nhầy bảo phủ. Màng này do các tuyến và các tế bào trong niêm mạc tiết ra và bao gồm hai lớp (lá): lớp trên nhầy hơn, dày hơn, gọi là lớp gel, lớp dưới loãng hơn, mỏng hơn gọi là lớp dung dịch, tuy nhiên lớp này cũng vừa đủ rộng để có thể bao phủ được những phần lông chuyển nhô ra từ những tế bào niêm mạc.

Lớp này giữ những tiểu thể nhỏ và các tiểu thể bị giữ lại dã bị thải ra ngoài như thế nào sẽ được nói rõ trong mục “Mũi đã làm gì để bảo vệ bạn”. Màng niêm mạc mũi còn bao gồm những lại tế bào khácđể chống lại hơi độc và sự xâm nhập của vi trùng, tham gia vào các phản ứng dị ứng.

Những vấn đề này sẽ được đề cập tới khi nói về những loại viêm mũi đặc biệt. Dưới những tế bào niêm mạc có rất nhiều tổ chức thần kinh, bạch huyết và các mạch máu. Các tổ chức trên đặc biệt phong phú ở phía trên ba xoăn mũi. Phần đó của niêm mạc có tính chất cương, cũng giống như tỏ chức của dương vật với khả năng làm máu đầy căng hoặc rút đi, trống rỗng và giãn ra khi đầy máu. Sự đáp ứng đó rõ nhất ở phần niêm mạc bao phủ những xoăn mũi và rất dễ nhận thấy nhất ở phía trên xoăn mũi dưới.

3/ Chức năng của mũi 

Mũi có rất nhiều công dụng, thông qua ba chức năng chủ yếu của mũi sau đây:

+ Mũi là phần đầu của cơ quan hô hấp.

+ Mũi có nhiệm vụ chuẩn bị, để không khí thở vào trở thành một yếu tố an toàn trước khi qua mũi vào phổi, cụ thể với các công việc sau:

  • Giữ ấm và làm ẩm không khí hút vào
  • Lọc, giữ lại, sau đó đào thải ra ngoài những tiểu thể có hại và các hôi khí ra khỏi không khí thở vào.
  • Diệt các vi trùng và virus gây bệnh
  • Tái hấp thu nước trong không khí thở ra

+ Mũi còn là cơ quan khứu giác có chức năng ngửi

+ Mũi cũng tham gia vào việc phát âm và các xoang xương đổ và mũi là các hòm cộng hưởng âm thanh cho tiếng nói.

Chúng tôi sẽ đề cập tới các chức năng trên của mũi để thấy rõ hơn công dụng của chúng.

Tế bào của sự ngửi hay tế bào khứu giác khu trú cao trong niêm mạc của hốc mũi và ở trong vùng phía trên xoang trên của mũi . điều kiện cần thiết cho khứu giác bình thường là không khí phải được lưu thông và tiếp xúc đều đặn thường xuyên với các tế bào khứu giác. Điều đó tất nhiên đòi hỏi là mũi phải được thông thoáng.

Chúng ta đều đã biết cảm giác ngửi bị sút kém hay tạm thời bị mất đi khi mũi bị tắc bị ngạt do bị lạnh hoặc khi có một phản ứng xấu do dị ứng gây ra. Ngoài ra khi cảm giác ngửi bị sút kém thì vị giác cũng bị ảnh hưởng xấu đi như thế. Sự thưởng thức mùi vị của thực phầm là kết quả đồng thời của sự kích thích các tế bào khứu giác ở mũi và các mầm vị giác ở trong miệng. Khi bị tắc mũi thì các mùi không tới được các tế bào khứu giác do đó thực phẩm cũng bị giảm đi cảm giác ngon. Trong điều kiện bình thường thì không khí thở vào sau khi đã vào trong 2 lỗ mũi thì tiếp tục qua mũi theo 1 trong 3 lộ trình chung như sau.

Phần lớn không khí thở vào được hướng tới để đi qua đường khe không khí rộng lớn của ngách mũi giữa nằm ở giữa ngách mũi giũa và thành ngoài của hốc mũi và như vậy là qua phía trên phần đỉnh của xoang mũi dưới. Khoảng 10% không khí thở vào thì hướng tới trần hoặc vùng vòm mũi, sau đó đi về phía sau của mũi, đi qua một vùng đặc biết của niêm mạc mũi, vùng của cơ quan khứu giác.

Cơ quan khứu giác là một cấu trúc nhờ nó mà chúng ta cảm giác được các mùi trong không khí thở vào. Phần còn lại của không khí thở vào đi qua mũi hoặc theo đường khe dẫn khí của ngách mũi dưới dọc theo sàn của mũi hoặc dọc theo vách mũi. Toàn bộ không khí qua mũi người bình thường đều đi qua những đường khe dẫn khí hẹp đó, thường là chỉ từ 1 – 3 mm đường kính. Điều đó có nghĩa là không khí được tiếp xúc chặt chẽ với màng niêm mạc mũi trong suốt lỗ trình qua mũi của nó. Vì những đường cong và những khe rãnh do các xoang vách mũi tạo ra nên lường không khí bình thường luu thông qua các đường khe dẫn khí của mũi hoặc là theo cách ùn đến hay cách xô đẩy nhau.

Khi luồng không khí phẳng lặng ta gọi là lưu thông một cách đều đặn và liên tục. không khí luu thông qua vòm mũi và qua vùng ngửi theo cách đều đặn và liên tục. điều đó đã tạo điều kiện tốt nhất cho sử cảm nhận tốt nhất cho cơ quan khứu giác với không khí thở vào. Trái lại, luồng không khí đi qua phần thấp nhất của mũi thì lại xô đẩy nhau. Luồng không khí không đều và xô đẩy nhau này đã va chạm đẩy những hạt nhở quay cuồng giống như trong một cơn gió bão, và làm cho chúng dễ bị màng nhầy của niêm mạc mũi bắt giữ lại không cho chúng lọt theo không khí vào phổi. Bạn có thể đã nhiều lần hít ngửi thực phẩm, goa hoặc mùi rượu ngon.

Thật ngạc nhiên tại sao sự hít ngửi lại làm cho cảm giác ngửi được sắc sảo hơn?

Quá trình hít ngửi trên thực tế đã làm thay đổi các lưu thông của không khí qua mũi. Trong hít ngửi thì nhiều không khí hơn đã được hướng lên cao vào mũi, qua vùng và ở đó nó được các tế bào khứu giác thử ngiệm. sự thử nghiệm càng tốt thì càng trứng tỏ về khả năng khứu giác của bạn. Mỗi ngày có khoảng 10. 000 lít không khí đã đi qua mũi vào người bình thường. và tuy có một số lượng lớn không khí đi qua những đường khe dẫn rất hẹp như thế, mà sự hô hấp vẫn diễn ra 1 cách bình thường, gần như là không phải chú ý tới hoặc phaircos 1 sự cố gắng nhỏ nảo.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

CHIA SẺ NỘI DUNG

Bình luận